Gamei4
Không ít người có một thói quen giải trí khiến bạn đời hoặc người thân khó hiểu: sau một ngày làm việc mệt mỏi, họ không tìm đến một bộ phim mới mà lại bật lại tác phẩm đã xem hàng chục lần. Những câu thoại đã thuộc lòng, các tình tiết gần như không còn bất ngờ, thậm chí cả thời điểm nhân vật xuất hiện cũng được ghi nhớ rõ ràng. Thế nhưng trải nghiệm ấy vẫn đủ sức đem lại cảm giác thư giãn.
Die Hard, Kẻ Hủy Diệt hay Ma Trận là những ví dụ tiêu biểu. Đây đều là các phim hành động có nhịp độ cao, nhiều xung đột và tiếng động mạnh, dường như trái ngược với hình dung thông thường về một nội dung giúp con người “hạ nhiệt”. Tuy nhiên, việc xem lại phim cũ lại có thể đáp ứng nhiều nhu cầu tâm lý cùng lúc: cân bằng tâm trạng, tìm về ký ức an toàn và giải tỏa những cảm xúc khó gọi tên.
Phim cũ đem lại cảm giác kiểm soát giữa một ngày hỗn loạn
Khi căng thẳng, con người không phải lúc nào cũng muốn tiếp nhận sự yên tĩnh. Một ngày làm việc với quá nhiều cuộc họp, tin nhắn, chỉ tiêu hoặc vấn đề chưa được giải quyết có thể khiến đầu óc rơi vào trạng thái trì trệ. Trong hoàn cảnh đó, một bộ phim hành động quen thuộc với nhịp dựng rõ ràng đôi khi lại dễ chịu hơn nội dung nhẹ nhàng nhưng đòi hỏi phải tập trung suy nghĩ.
Góc nhìn này tương đồng với Mood Management Theory do nhà nghiên cứu Dolf Zillmann đề xuất. Theo hướng tiếp cận được nhắc đến trong các nghiên cứu về tâm lý học truyền thông, người xem thường lựa chọn nội dung có khả năng cải thiện tâm trạng. Với một người đang mệt mỏi hoặc buồn chán, sự sôi động có thể tạo ra đối trọng cần thiết với trạng thái trì trệ hiện tại.
Điểm quan trọng nằm ở chữ “quen thuộc”. Một bộ phim mới có thể khiến khán giả phải liên tục dự đoán: Ai là người phản bội? Nhân vật nào sẽ sống sót? Câu chuyện sẽ kết thúc ra sao? Ngược lại, khi mở lại một tác phẩm đã biết rõ, người xem không phải chịu thêm áp lực từ sự bất định. Họ có thể thưởng thức những cảnh hành động, âm nhạc và nhịp phim mà không cần căng thẳng để theo dõi toàn bộ thông tin.
Với một số người, tiếng súng, màn rượt đuổi và cuộc đối đầu trên màn ảnh không làm tăng sự hỗn loạn. Chúng tạo ra một không gian cảm xúc có giới hạn, nơi mọi xung đột cuối cùng đều đi đến hồi kết mà người xem đã biết trước.
Die Hard cho thấy khá rõ cơ chế này. John McClane không phải một siêu anh hùng bất khả chiến bại mà là người bình thường bị đẩy vào tình thế nguy hiểm. Khán giả biết anh sẽ phải đối diện với hàng loạt thử thách và nhiều khả năng sẽ vượt qua chúng. Chính sự chắc chắn ấy giúp bộ phim trở thành lựa chọn dễ tiếp cận sau một ngày nhiều áp lực: người xem được trải qua cảm giác nguy hiểm trong phạm vi an toàn của màn ảnh, rồi trở về với trạng thái ổn định hơn.
Hoài niệm khiến một bộ phim trở thành nơi để trở về
Lý do thứ hai nằm ở ký ức. Một tác phẩm điện ảnh không chỉ được ghi nhớ bằng cốt truyện. Nó còn gắn với thời điểm người xem lần đầu thưởng thức, căn phòng khi ấy, những người đã ngồi cạnh họ hoặc cảm giác của một giai đoạn ít trách nhiệm hơn trong cuộc sống.
Vì vậy, Kẻ Hủy Diệt 2: Ngày Phán Xét có thể mang nhiều ý nghĩa hơn một phim khoa học viễn tưởng hành động. Với những người từng xem tác phẩm này trong thập niên 1990, bộ phim có thể gợi lại thời thơ ấu hoặc tuổi thiếu niên, khi lịch trình chủ yếu xoay quanh việc đến trường, làm bài và gặp gỡ bạn bè. Trải nghiệm xem lại không chỉ là theo dõi cuộc đối đầu giữa con người với máy móc; đó còn là cách chạm vào một phiên bản cũ của chính mình.
Các nghiên cứu về hoài niệm của giáo sư Constantine Sedikides cùng cộng sự tại Đại học Southampton cho rằng hoài niệm không nhất thiết đồng nghĩa với việc trốn chạy hiện tại. Nó có thể củng cố cảm giác về ý nghĩa cuộc sống, sự gắn kết với người khác và tính liên tục của bản thân qua thời gian. Khi cảm thấy cô đơn hoặc chịu áp lực, con người thường tìm đến những trải nghiệm từng đem lại cảm giác thuộc về.
Đó là lý do một bộ phim có thể trở thành “cỗ máy thời gian” riêng của mỗi khán giả. Có người nhớ lần đầu xem phim cùng cha. Có người nhớ những buổi tối tụ tập với bạn bè. Cũng có người đơn giản nhớ giai đoạn bản thân chưa phải lo lắng về hóa đơn, công việc hay những quyết định dài hạn. Những ký ức ấy làm thay đổi cách họ tiếp nhận bộ phim ở hiện tại.
Biết trước kết thúc đôi khi lại là ưu điểm
Trong phần lớn trải nghiệm điện ảnh, bất ngờ thường được xem là yếu tố tạo hứng thú. Thế nhưng khi cần thư giãn, việc biết trước diễn biến lại mang đến một lợi ích khác. Người xem không phải chuẩn bị tinh thần cho một cú ngoặt bất ngờ hoặc một kết thúc gây khó chịu. Họ có thể chủ động bỏ qua một vài đoạn, tập trung vào nhân vật yêu thích hoặc chỉ để bộ phim phát như một âm thanh nền quen thuộc.
Thói quen này cũng lý giải vì sao nhiều người vẫn cười ở cùng một câu thoại, hồi hộp ở cùng một cảnh và chờ đợi cùng một khoảnh khắc dù đã xem không ít lần. Sự lặp lại không làm trải nghiệm mất giá trị; ngược lại, nó tạo ra một nghi thức ổn định. Trong một đời sống thường xuyên thay đổi, những chi tiết không đổi có thể đem lại cảm giác vững vàng.
Phim hành động cung cấp hình mẫu để đối diện áp lực
Lớp ý nghĩa thứ ba liên quan đến cách một bộ phận nam giới được dạy xử lý cảm xúc từ nhỏ. Trong nhiều môi trường, bé trai thường được khuyến khích phải cứng rắn, không than phiền và hạn chế bộc lộ sự sợ hãi. Khi trưởng thành, thói quen che giấu mệt mỏi có thể khiến họ gặp khó khăn trong việc gọi tên hoặc chia sẻ những gì đang diễn ra bên trong.
Điều đó không có nghĩa mọi người đàn ông đều có cách phản ứng giống nhau, cũng không nên xem việc xem phim như một phương pháp thay thế cho hỗ trợ tâm lý. Tuy nhiên, các nhân vật hành động có thể cung cấp một ngôn ngữ gián tiếp để người xem nhận diện cảm xúc của mình. John McClane phải tiếp tục tiến lên dù sợ hãi. Neo trong Ma Trận phải lựa chọn giữa sự an toàn quen thuộc và một sự thật khó đối diện. Những nhân vật ấy trải qua hỗn loạn, bất định và mất mát, nhưng câu chuyện vẫn cho họ cơ hội hành động.
Đối với một người chưa quen nói rằng mình đang kiệt sức, việc theo dõi một nhân vật hư cấu vượt qua tình thế ngặt nghèo có thể tạo ra cảm giác được đồng hành. Họ không trực tiếp kể về nỗi lo của mình, nhưng vẫn được chứng kiến sự sợ hãi, tức giận, tuyệt vọng rồi nhẹ nhõm diễn ra trên màn ảnh. Sau khi bộ phim kết thúc, cảm xúc bị dồn nén có thể đã được “đi qua” theo một cách kín đáo hơn.
Đây cũng là lý do hình mẫu người hùng bình thường thường có sức hấp dẫn lâu dài. Nhân vật không nhất thiết phải hoàn hảo. Họ có thể bị thương, mắc sai lầm hoặc hoảng sợ, nhưng vẫn tìm được cách phản ứng trước hoàn cảnh. Với khán giả đang chịu áp lực, hành trình ấy mang lại một thông điệp đơn giản: hỗn loạn có thể được xử lý từng bước, và một ngày tồi tệ rồi cũng sẽ kết thúc.
Xem lại phim cũ không đồng nghĩa với thiếu lựa chọn
Nhìn từ bên ngoài, việc liên tục bật một bộ phim quen thuộc dễ bị gắn với sự lười biếng hoặc thiếu nhu cầu khám phá. Cách đánh giá này bỏ qua vai trò điều hòa cảm xúc của hoạt động giải trí. Người xem có thể vẫn thích phim mới, vẫn theo dõi các tác phẩm đang thịnh hành, nhưng lựa chọn phim cũ vào cuối tuần vì mục tiêu lúc đó không phải tìm kiếm bất ngờ.
Một bộ phim mới phù hợp với lúc muốn khám phá. Một bộ phim quen thuộc phù hợp với lúc cần ổn định. Hai nhu cầu này tồn tại song song và không loại trừ nhau. Tương tự việc nghe lại một bài hát cũ, xem lại phim là cách con người chủ động tạo ra một không gian cảm xúc mà họ biết cách bước vào và bước ra.
Nghiên cứu được nhắc đến với tên Choosing to Re-Experience Movies and TV Episodes cũng cho thấy việc xem lại có thể đem đến sự thoải mái, hỗ trợ điều hòa cảm xúc và duy trì cảm giác kết nối xã hội thông qua những câu chuyện đã trở nên thân thuộc. Với người xem, nhân vật và thế giới trong phim đôi khi gần giống những người bạn cũ: không cần làm quen lại từ đầu, không tạo ra nhiều rủi ro và luôn xuất hiện theo cách có thể dự đoán.
Khi nào thói quen xem phim trở thành vấn đề?
Xem đi xem lại một tác phẩm không tự thân là dấu hiệu tiêu cực. Nó chỉ đáng lưu ý nếu việc này khiến một người bỏ bê công việc, mất ngủ, né tránh mọi giao tiếp hoặc không còn khả năng tận hưởng bất kỳ hoạt động nào khác. Phim có thể giúp thư giãn trong ngắn hạn, nhưng không nên trở thành cách duy nhất để đối phó với căng thẳng kéo dài.
Nếu cảm giác kiệt sức, lo âu hoặc buồn bã xuất hiện thường xuyên, việc trò chuyện với người đáng tin cậy hay tìm đến chuyên gia phù hợp vẫn quan trọng. Một bộ phim hay có thể mở ra cảm giác nhẹ nhõm, nhưng không phải lúc nào cũng giải quyết được nguyên nhân khiến người xem mệt mỏi.
Kết luận
Thói quen xem lại phim hành động cũ có thể được hiểu qua ba lớp: sự sôi động giúp cân bằng trạng thái trì trệ, ký ức hoài niệm đem lại cảm giác liên tục và an toàn, còn hình tượng người hùng tạo ra một cách gián tiếp để trải nghiệm những cảm xúc khó nói thành lời.
Vì thế, câu trả lời cho lời phàn nàn “suốt ngày xem phim cũ” không nhất thiết là một lời biện minh. Đôi khi, đó chỉ là một nghi thức cá nhân giúp con người thu xếp lại tâm trí sau một ngày nhiều biến động. Khi đã biết câu chuyện sẽ đi về đâu, người xem có thể tạm ngừng chống chọi với những bất ngờ ngoài đời và cho phép bản thân nghỉ ngơi trong vài giờ.
Hot girl Yuki Takeuchi mất sạch tiền tiết kiệm vì cuộc gọi giả danh cảnh sát
Parisian Brasserie Simulator gây chú ý trước ngày ra mắt
Black Myth: Wukong lộ dấu hiệu cập nhật đồ họa trên Steam
Halloween: The Game vượt 1 triệu người chơi sau vài ngày
4 game Steam miễn phí cuối tuần đáng thử trước ngày 22/9
5 laptop Acer RTX 5060 cho gaming 2K và eSports
Món quà khiến đàn ông thật sự vui: Không nằm ở giá tiền
